Preventie

Waar komen de bijwerkingen van uw griepvaccin vandaan?

6 min. leestijdDoor uw apothekers

Een gevoelige arm, wat spierpijn, soms een beetje koorts de dag nadien. Waar komen die reacties vandaan, wanneer duiken ze op, en hoelang duren ze? Wat er zich in uw lichaam afspeelt na de inspuiting, uur na uur.

Stap 1

In de eerste uren

De vaccinvloeistof wordt in een spier ingespoten, meestal ter hoogte van de schouder. Ze bevat onwerkzame fragmenten van het griepvirus. Er "ontwaakt" hier dus niets.

De spier zit vol immuuncellen die er voortdurend de wacht houden. Zij stoten al vrij snel op de fragmenten uit het vaccin. Ze nemen ze op, ontleden ze, en beginnen met de rest van het lichaam te communiceren.

Die communicatie verloopt via biochemische boodschappers, ter plaatse aangemaakt in de arm, die vervolgens doorheen het lichaam reizen om verschillende mechanismen in gang te zetten.

Wat u voelt

Op dit moment voelt u doorgaans nog niets, hoogstens een wat zwaar aanvoelende arm. De boodschappers zijn nog ter plaatse, hun reis is nog niet begonnen.

Stap 2

In de loop van de dag

Ter plaatse verwijden de boodschappers de bloedvaten en roepen ze versterking op. Bloed, vocht en cellen stromen naar de spier toe. Dat is lokale ontsteking: een echte, netjes afgebakende werf.

Tegelijkertijd verlaten immuuncellen die het vaccin hebben "geproefd" de arm en trekken ze met hun staal naar de lymfeklier in de oksel. Daar wordt de eigenlijke immuunreactie voorbereid, degene die er echt toe doet, en die u niet voelt.

Wat u voelt

Vaak laat de arm zich in de loop van de dag voelen: gevoelig, wat warm, onaangenaam wanneer u de elleboog optilt of er 's nachts op steunt. Dit is de meest voorkomende klacht, en vaak de enige. Het is ook de enige die echt in de arm zit: al de rest, als het al optreedt, komt van elders.

Stap 3

's Avonds en de dag erna

Op een gegeven moment blijven de boodschapperstoffen niet langer in uw arm hangen: ze komen in de algemene bloedbaan terecht. Net die overgang verandert alles, en verklaart waarom u zich overal wat beroerd kunt voelen, terwijl u toch enkel in uw arm geprikt bent.

Deze boodschapperstoffen grijpen op drie plaatsen tegelijk in:

  • De thermostaat van de hersenenDie wordt hoger gezet. Het lichaam mikt niet meer op 37°, maar op 38°.
  • De rest van de hersenenEr wordt een soort verplichte rustmodus geactiveerd.
  • Spieren en gewrichtenDe pijnreceptoren worden gevoeliger.
Wat u voelt

Bij wie erop reageert, komt alles min of meer tegelijk opzetten, vaak tegen het einde van de dag, soms pas de volgende ochtend bij het opstaan. Eerst de rillingen, en dat is logisch: uw lichaam mikt op 38° terwijl het pas 37° is, dus het denkt dat het onder zijn doeltemperatuur zit en trilt om op te warmen. Dan stijgt de temperatuur. Daarna voelt u zich grieperig, met nergens zin in. En die spierpijn overal, terwijl u niets bijzonders gedaan hebt, die wat stijve gewrichten.

Terwijl u zich niet lekker voelt, is elders al het echte werk begonnen: de verschillende soorten immuuncellen communiceren met elkaar en organiseren zich. Dat merkt u niet, dat voelt u niet, en toch is dat het vaccin aan het werk.

En paracetamol?
Dit is het moment waarop u zich mogelijk niet op uw best voelt. Neem dan zeker iets, indien nodig. Maar niet op voorhand, "voor de zekerheid".

Niets van dit alles betekent dat u ziek wordt: uw lichaam bereidt zich voor.

Stap 4

Binnen de 24 tot 48 uur

De boodschapperstoffen hebben maar een korte levensduur. Het lichaam remt het systeem zelf af: de aanmaak stopt, de moleculen worden afgebroken, de thermostaat zakt terug naar 37°.

Wat u voelt

De koorts zakt, vaak met flink wat zweten: het lichaam voert het teveel af nu het opnieuw op 37° mikt. De vermoeidheid trekt weg binnen enkele uren. De spierpijn verdwijnt. De arm volgt, soms met een dag of twee vertraging op de rest.

En vanaf dan voelt u helemaal niets meer. Toch moet het vaccin zijn werk nog helemaal doen.

Stap 5

De dagen erna: de fabriek draait, in alle stilte

In de lymfeklier vermenigvuldigen de cellen die verantwoordelijk zijn voor de aanmaak van antistoffen zich en worden ze echte productiefabriekjes. Na enkele dagen verschijnen de eerste antistoffen in het bloed. Er zijn er nog weinig en ze zijn nog van middelmatige kwaliteit.

In de tweede week schiet de productie de hoogte in. De antistoffen worden "verfijnd": het systeem selecteert de beste exemplaren en verbetert hun greep op het virus. Het gehalte in het bloed stijgt duidelijk merkbaar.

Na twee à drie weken zit het antistoffengehalte op zijn hoogtepunt. Ondertussen is er ook een voorraad geheugencellen opgebouwd: als het echte virus zich deze winter aandient, komt de productie binnen enkele dagen weer op gang, in plaats van in twee weken.

Wat u al die tijd voelt

Niets. Helemaal niets. En toch is dit dé beslissende periode, waarin de bescherming écht wordt opgebouwd.

Overzicht

Het hele traject in één oogopslag

WanneerWat er in het lichaam gebeurtWat u voelt
De eerste urenDe wachtposten vinden het vaccin en slaan alarmDe prik, en dan niets
In de loop van de dagKleine plaatselijke werf, de verkenners trekken naar de lymfeklierEen gevoelige arm
's Avonds en de dag ernaDe boodschappers reizen door het bloed; de cellen organiseren zichKoude rillingen, koorts, vermoeidheid, spierpijn, als dat optreedt
Binnen de 24 à 48 uHet alarm dooft vanzelf uitAlles zakt weer weg
De dagen ernaAanmaak en verfijning van de antistoffenNiets
2 à 3 wekenMaximale bescherming en immuungeheugenNiets, maar u bent beschermd

Wat u moet onthouden uit dit overzicht

Kijk goed: de twee kolommen lopen nooit gelijk. Wat u voelt, is al voorbij vóór de antistoffen echt op gang komen. Het gaat om twee aparte fases: eerst de voorbereiding, dan de opbouw.

Dat is bijzonder nuttig om te weten bij oudere mensen, die vaak minder zichtbaar reageren. Niets voelen is geen teken van een zwakke reactie: het is gewoon een discretere reactie, en de bescherming bouwt zich op precies dezelfde manier op.

Voelt u iets

Dan is dat normaal, uw lichaam is gewoon aan het werk, en na een dag of twee is het voorbij.

Voelt u niets

Dat is het meest voorkomende geval, en u bent evengoed beschermd, want de bescherming bouwt zich achteraf op, in stilte.

Nog één belangrijk punt: de bescherming is niet onmiddellijk, reken op twee weken. Iemand die midden in een epidemie gevaccineerd wordt en enkele dagen later toch griep krijgt, had geen "vaccin dat niet werkte": die persoon werd besmet voordat de opbouw voltooid was.

Alertheid

Wat een extra blik verdient

Alles hierboven beschrijft het gebruikelijke verloop. Enkele situaties vallen daarbuiten: ze zijn niet per se verontrustend, maar het loont om ze in het oog te houden en eventueel te laten bekijken.

  • Algemene klachten die langer dan twee à drie dagen aanhoudenDat kan nog voorkomen, maar dan wijkt het af van het gebruikelijke patroon. Het is dan de moeite waard om na te gaan of er niet nog iets anders meespeelt, zoals een verkoudheid of een andere seizoensinfectie. Meld het als het aansleept.
  • Koorts die opnieuw stijgt nadat ze goed was gezaktHet klassieke patroon is een curve die stijgt en dan weer daalt, zonder terugkeer. Een nieuwe opflakkering is op zich niet dramatisch, maar verdient wel extra aandacht.
  • Roodheid op de arm die na 48 u nog blijft uitbreiden, echt warm aanvoelt of pijnlijk wordtEen lokale reactie mag gerust drie à vier dagen duren. Wat telt, is de tendens: als het rustig afneemt, laat u het gewoon zijn gang gaan; blijft het toenemen, laat het dan bekijken.
  • Ademhalingsproblemen, een gezwollen gezicht of keel, of huiduitslag over het hele lichaam binnen het uurDan ligt het anders, en moet u onmiddellijk reageren.
De vuistregel: wat afneemt, ook al gaat dat traag, volgt gewoon zijn normale verloop. Wat na twee dagen nog toeneemt, verdient een advies. En bij twijfel: vraag het gerust, daar zijn we net voor.
Om af te sluiten

De eerlijke vergelijking

Laten we de twee scenario's eerlijk naast elkaar zetten.

Het vaccin

In de meeste gevallen: een gevoelige arm gedurende twee dagen, en verder niets. In de minder frequente gevallen: een minder aangename avond, een onrustige nacht. U blijft recht, u gaat gewoon door met uw leven, of toch bijna. Na één à twee dagen is alles achter de rug, zonder enig blijvend gevolg, en op het einde bent u beschermd.

Een echte griep

Een week in bed, soms twee. Vermoeidheid die nog weken blijft aanslepen. En vooral een risico dat bij het vaccin niet bestaat: longontsteking, verergering van diabetes of hartfalen, uitdroging, ziekenhuisopname. Bij ouderen of kwetsbare personen zorgt griep vaak voor een verlies aan zelfredzaamheid waar men nooit meer volledig van herstelt.

Het gaat dus om dezelfde symptomen. Maar het ene duurt twee dagen en loopt per definitie goed af, het andere duurt twee weken en kan verkeerd aflopen.

Dat lichte ongemak achteraf, als het optreedt, is geen prijs die u betaalt. Het is het teken dat uw lichaam zijn werk doet, zonder het gevaar. De keuze is niet tussen "ziek zijn" en "niet ziek zijn": het is de keuze tussen, in het slechtste geval, één onaangename nacht, en een winter die u liever niet zou meemaken.

Nog een vraag over uw vaccinatie?

Kom gerust langs, we nemen graag de tijd om erover te praten. De griepvaccinatie gebeurt rechtstreeks in de apotheek.

Alles over vaccinatie bij de apotheek